อวสานกรุงธนบุรี
อยากทราบเหตุการณ์จลาจลที่ทำให้กรุงธนบุรีอวสาน
ไตร
ตอบ ไตร
ระยะเวลา 14-15 ปีในการสร้างชาติของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชส่งผลใหญ่หลวงต่อประเทศ
ปีสุดท้ายของพระองค์ คือ ปีฉลู พ.ศ. 2324 พอรุ่งขึ้นปีขาลเพียง 6 วัน ตรงกับวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2325 ก็เสด็จสวรรคต
อาจารย์ปรีดา ศรีชลาลัย นักวิชาการประวัติศาสตร์และโบราณคดี เขียนไว้ตอนหนึ่งในบทความเรื่อง “ปีสุดท้ายของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช” ว่า
เดือนยี่ ปีฉลู พ.ศ. 2324 โปรดให้กองทัพไทยไปจัดการเมืองเขมรและรับมือกับญวน มีสมเด็จเจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์ พระมหาอุปราช องค์รัชทายาทแห่งพระราชวงศ์กู้ชาติ เป็นแม่ทัพ เจ้าพระยาจักรี (ด้วง) เจ้าพระยานครสวรรค์ เจ้าพระยาสรศรี (บุญมา น้องชายเจ้าพระยาจักรี) และพระเจ้าหลานเธอ กรม ขุนรามภูเบศ เป็นแม่ทัพรองลงมา
แต่แม่ทัพรองฝ่ายไทยกับแม่ทัพญวนลอบทำสัญญาลับ สกัดทัพใหญ่ไว้ ส่วนตนเองเดินทัพย้อนกลับมายังกรุงธนบุรี
ฟากกรุงธนบุรี มีผู้ยุยงชาวกรุงเก่าให้เข้าใจผิดในสมเด็จพระเจ้าตากสิน และชักชวนทำกบฏย่อยๆ ผู้ที่แอบขึ้นไปตั้งทำการยุยงที่กรุงเก่าคือ นายบุนนาค, หลวงสุระ และหลวงชะนะ รวบรวมผู้คนเป็นกองรบเข้ารุมทำร้ายผู้รักษากรุงเก่า และเดินทางกลับมายังกรุงธนบุรี เมื่อถึงกลางดึกก็ระดมยิงพระนครทันที ผนวกกับพวกกบฏในกรุงธนบุรีที่มีหลวงสรวิชิต (หน) นำก่อจลาจลรับกบฏที่มาจากกรุงเก่า
สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงออกบัญชาการศึก รุ่งสว่างทหารหลวงยิงเรือกบฏล่ม และกองเรือเริ่มถอย เมื่อทอดพระเนตรเห็นล้วนเป็นคนไทย ก็สลดสังเวชพระราชหฤทัย
พวกกบฏให้พระสงฆ์เข้าไปถวายพระพรทูลขอให้เสด็จออกผนวชเพื่อสะเดาะเคราะห์เมืองสัก 3 เดือน ทรงรับคำทูล ผนวชในวันอาทิตย์ เดือน 4 แรม 12 ค่ำ ที่วัดแจ้ง
หลังผนวชแล้ว 12 วัน พระยาสุริยอภัย (ทองอิน) หลานเจ้าพระยาจักรี (ด้วง) เจ้าเมืองนครราชสีมา ยกทัพเข้ามาตั้งมั่นอยู่ที่ตำบลบ้านปูน ตอนเหนือพระราชวังหลวง กรมขุนอนุรักษ์สงครามระดมกำลังไปตีเมื่อวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2425 แต่กำลังมีจำนวนน้อย ถูกพวกพระยาสุริยอภัยจับได้
เช้าวันที่ 6 เมษายน เจ้าพระยาจักรี (ด้วง) รีบเดินกองทัพใหญ่มาถึงพระนคร ได้สอบถามความเห็นข้าราชการผู้ใหญ่จำนวนมากว่าควรทำอย่างไร ข้าราชการที่จงรักภักดีในสมเด็จพระเจ้า ตากสินและเชื่อในพระปรีชาสามารถ ยืนยันว่าควรกราบทูลเชิญให้ทรงลาผนวชเสด็จครองราชสมบัติบริหารราชการแผ่นดิน
ข้าราชการที่กล้าพูดเช่นนั้นถูกประหารชีวิตทั้งหมด และสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชก็ถูกปลงพระชนม์ในวันนั้นเอง วันเดียวกับที่เจ้าพระยาจักรี (ด้วง) ขึ้นดำรงตำแหน่งประมุขไทย เริ่มสร้างพระราชวังใหม่ที่ฟากตะวันออก
